F. Schrijven is schrappen

Soms lees je iets, maar dringt dat wat beweerd wordt niet in zijn volle omvang tot je door. Het is als een linkse directe, waar je even een momentje van moet bijkomen. Je vervolgt de dag, maar je bent niet meer jezelf, volledig op drift geraakt. Wanneer iemand je aanspreekt voelt het alsof ze iemand anders bedoelen, alsof je niet meer bestaat, in rook bent opgegaan.

‘Afrikaantjes te koop’ stond er op het bordje te lezen. Wanneer de auteur van dit vlugschrift het hierbij had gelaten dan was er nog geen man overboord geweest, maar achter de mededeling stond tussen haakjes (Bloemetjes). Op dat moment bevestigt het wat het wilde voorkomen. Er worden geen tot slaaf gemaakten mee bedoeld, maar schattige bloemetjes. Dat extra commentaar (Bloemetjes) werpt een duister licht op wat vooraf ging en had de vernietigende uitwerking van een roddelende oudtante. ‘Weet je wat ze daar verkopen?’ Nog voor het Nou? geklonken had, verzuchtte ze: ‘Afrikaantjes! Geen schattig bloemetjes, maar ingeoliede gespierde donkere mannen. Voor hoeveel zouden ze over de toonbank gaan? Het is natuurlijk niet netjes van me, maar ik ben toch reuze benieuwd hoe het daar vanbinnen aan toegaat. Zouden ze ook geketend in een rij staan opgesteld? Misschien mag je er zelfs wel even in knijpen. Heel wat anders dan wat ik iedere nacht onder de lakens aantref!’

Zo’n tussen haakjes bijschrift kan maar beter geschrapt worden. Een veelgehoord adagium onder schrijvers, ‘Schrijven is schrappen’. Weg met al die bijvoegelijke naamwoorden en kenmerken die bij de lezer al lang bekend zijn. 

‘Terwijl de ondergaande zon rood achter de einder wegzakte en een einde maakte aan de warme Septemberdag zeeg de gewonde man met veel misbaaar krijsend ineen en viel voorover in het rulle, goudgele stuifzand, wat hem in gedachten gelijkschakelde met een overwonnen Saksische krijger.’

Teveel, veel te veel. Ordinaire drukdoenerij.  Dat kan korter. Je wordt als lezer niet goed van al dat imponeergedrag. De lezer kan dan gemakkelijk afhaken. Nou ja, de meesten dan. Er zijn er ook die juist hard gaan op vage zwemen van belangwekkendheid. Die blijf je houden. Een ander voorbeeld is een zegswijze die mijn overleden vader vaak van stal haalde. Om aan te geven dat hij een ruimdenkend mens was en niets had tegen mannen die de liefde met gelijke kunne bedreven, refereerde hij aan deze groep als ‘Homootjes’. Het was juist dat verkleinwoordje dat zijn kortzichtigheid verried. In zijn persoonlijke leven was dan ook geen spoor van enig homootje te bekennen.

Deze mededeling hangt op de deur van de ruimte waar ik eens per week mijn spieren laat rollen. Voordat we naar binnen mogen moet er voor een gesloten deur gewacht worden, tot onze tijd gekomen is. Dus ruim de tijd om eens goed om je heen te kijken en de dingen des levens te aanschouwen.  ‘KOM NAAR BINNEN’ in hoofdletters. Een uitroepteken ontbreekt. Wat een onnodig GELAWAAIPAPPEGAAI! Die hele zin is onnodig. De deur is dicht, oké, dat snap ik, maar je moet vooral niet denken dat het verboden is om deze ook weer te openen. Het tweede zinnetje (in kleine letters) poogt een geruststellende verklaring aan te reiken. De deur is weliswaar gesloten, maar dat is gedaan met een geldige reden. Er is geenszins sprake van boze opzet. Het is omdat de airco aanstaat. Zucht van verlichting. De zin loopt niet lekker en het is onduidelijk waarom de puntjes van ‘i.v.m.’ zijn weggevallen. Luiheid? Ruimtebesparing?

Ondanks al mijn wellicht onnodige en misschien zelfs wel kwetsende gemopper (zonder verkleinwoordjes, uitroeptekens of hoofdletters) snap je toch wat er bedoeld wordt. Het werpt een ander licht op het je druk maken over de vorm van een literaire uiting. Het gaat er immers om wat er bedoeld wordt. Je ergeren aan stijl- of schreifvouten is stupide tijdverdrijf voor gemankeerde puristjes.

De afgelopen tijd stuitte ik op een aantal fraaie woorden en zegswijzen die ik je niet wil onthouden. ‘Ranjaoranje’, ‘Boerendelicatessen’, ‘Vorst ijs’ en wat vind je van de zin: ‘Vroeger toen ik oud was’, en het onovertroffen: ‘Elastieke tyrep vw kever hozen’. Wat een cadans! Goede basis voor een vette rap. Zie het maar als een vorm van Utrechtse straattaal. Dat verstaat toch ook geen hond.