F. De fik erin

Jij bent ook een mooie! Zit ik net lekker op m’n terras, verheug me op de leegheid van het bestaan, en dan kom jij met de vraag of het de kunstenaar vrij staat om zijn eigen werk te vernietigen!

Ja, dan slaan bij mij alle stoppen door. De ene inval na het andere. Het korte antwoord is, ja natuurlijk mag dat. Maar wat betekent het voor de kunstenaar zelf en voor al degene die belang hechten aan alles wat de kunstenaar heeft voortgebracht.

Ik zou me niet kunnen bedwingen iets te zeggen over Joseph Beuys die kunst maakte die vergankelijkheid hoog in het vaandel heeft staat, kunstwerken gemaakt van vet en vilt, de museumdirecteuren tot wanhoop drijvend. Ik zou iets kunnen zeggen over wat kunst onderscheidt van de alledaagsheid, door te memoreren dat ware kunst het persoonlijke overstijgt en iets representeert dat groter is, een gedachtegoed, een landsaard, een tijdsgeest, kortom, ik zou aangeven dat het in de kunst om identiteit gaat. Tegenstanders die kunst vernietigen, hebben het niet zozeer op de voorwerpen zelf voorzien maar om datgene waar ze voor staan.  Maar deze abstracte kant wil ik vandaag niet opgaan. Hoewel de vingers jeuken, hou ik het liever dichter bij huis.

Doe eens gek, ga eens mee met het volgende gedachtenexperiment. We tikken ons een ongeluk aan al die stukjes proza, al een heel jaar lang, om uiteindelijk het kunstwerk ‘2023’ het levenslicht te doen zien,
de weerslag van al wat ons in dat bewuste jaar heeft beziggehouden. Een harstikke leuk project, met een hopelijk fraai eindresultaat. Ik zie het boek al uitgeprint voor me op tafel liggen. Heel bevredigend.
Een avontuur dat we op jouw initiatief zijn aangegaan. En nu komt het. Wat zou je ervan vinden om op
31 December 2023, klokslag 24:00 uur alle digitale kopieën te vernietigen en de papieren versies theatraal te verbranden en het moment als een vorm van performance art te filmen, compleet met emoties, vlammen, commentaar van betrokkenen etc. Wat zou er allemaal door je heengaan? Ik weet zeker dat het principe Panta Rhei, wat zoveel wil zeggen dat alles vergaat, diepe wonden in je ziel zal achterlaten en dat er zeker een traantje weggepinkt zal worden. In ieder geval zal de seance je je hele leven bij blijven, misschien zelfs meer dan de inhoud van al die stukjes bij elkaar. Het overstijgt het persoonlijk geploeter en tikt iets aan wat je eerder tot het domein der onsterfelijken rekent dan tot het domein van 2 banale stervelingen, Leo en Fred. Stel dat we de moed zouden hebben!

Het doet me denken aan de schrijver Franz Kafka, die op zijn sterfbed aan zijn beste vriend Max Brod had gevraagd om alles wat hij geschreven had te verbranden. Max beloofde Franz de laatste wil te eerbiedigen, wat hij overigens uiteindelijk niet heeft gedaan. Franz is de geschiedenis ingegaan als een begenadigd schrijver, de meest fantasievolle, sommigen fluisteren zelfs een van de betere, misschien zelfs wel de beste. Was het fout van Max? Was het fout van Franz? Mocht Franz zoiets wel vragen van zijn beste vriend? En hoe zal Max zich gevoeld hebben na het verkwanselen van de laatste wil? En Franz, hoe zou hij zich gevoeld hebben onder al dat literaire lof getrompetter?

Moedwillig de ander willen raken, alles van waarde aan gort trekken. Niet voor niets geldt vernietigen van kunst als favoriete vernedering in oorlogstijd. Meer nog dan hele woonwijken platbranden. Het selectief snijden in alles van waarde is een probaat middel de ander tot in de kern te raken. 

Mag GroenLinks de hollebolleknutselkunst verwijderen? Wie zal erdoor in zijn ziel geraakt worden? Is het weghalen van het kunstwerk een hele dikke middelvinger naar al degenen die aan het Gronings gas grof geld verdiend hebben? Staan zij die zich achter het verwijderen scharen symbool voor het goede? Zijn zij de morele winnaars? Ik denk dat Groningse gedupeerden er lak aan hebben. Zij willen maar één ding, dat hun woningen weer in goede staat terug worden gebracht. GL zal wellicht de geschiedenis ingaan als aanjager van mooie hersenspinsels, maar daar is het de tijd nu niet voor. Mensen verwachten van de politiek concrete actie, geen gedoe met kunstwerken.

Ik weet niet wat jij gaat doen, maar ik zal op oudejaarsavond met een aansteker in de hand klaarstaan. Misschien niet met ons boek ‘2023’ in de hand, zo’n held ben ik ook weer niet, maar iets wat daar symbool voor staat.

Ik zeg, ‘hup, de fik erin!’